Kościół w Opawicy

Kościół w OpawicyHistoria:

Hofrichter - kronikarz umieszcza parafię Opawice już w XIII w. Wg. dociekań ks. dziekana Juliusza Scheneweisa, długoletniego proboszcza, miał wznosić się w Opawicach kościół już w 1301 r. Był czas, że do parafii należało aż 16 miejscowości. W okresie reformacji w rękach protestantów do 1630 r. Obecny kościół murowany został wybudowany w latach 1701-1706. Fundatorem kościoła był dziedzic dóbr Lenarcice hr. Karol Juliusz Sedlnicki herbu Odrowąż. Kościół barokowy - cenne malowidła na sklepieniu, ambona w kształcie łodzi. Dnia 26 III 1798 r. w kościele opawickim otrzymał tonzurę syn hrabiego Leopold Sedlnicki, później-szy biskup wrocławski. Kościół w Chomiąży z XVI w., do 1980 r. parafialny, obecnie filialny. Kościół filialny w Krasnym Polu, zbudowany przez templariuszy, obecny z 1691 r. Kościół w Radynii z XVIII w., spalony 1945 r., odbudowany w latach 1957-58.

Pierwsza wzmianka o kościele w Opawicy została odnotowana w 1410r. 
Obecny kościół św. Trójcy w Opawicy został zbudowany z kamienia w latach 1701 - 1706 na miejscu starszego pod wezwaniem św. Elżbiety. Ten poprzedni musiał być murowany i zachowała się z niego tylko krypta. 
W 1683r. piorun uderzył w jego wieżę i kościół się spalił. Inicjatorem i fundatorem nowej budowli był właściciel okolicznych majątków, mieszkający w pałacu w Lenarcicach, hrabia Leopold Józef Karol Sedlnicki, pochodzący ze starego morawskiego rodu, legitymującego się herbem Odrowąż. 
Na rycinie z XVIII w. autorstwa Friedricha Bernarda Wernera, zamieszczonej na mapie księstwa opawskiego, widzimy ten kościół w postaci podobnej do obecnej, z tym że na wieży znajduje się cebulasta kopuła. Na dachu kościelnym widać też małą wieżyczkę - sygnaturkę. Kościół okolony jest murem, w którym znajduje się furtka zwieńczona trójkątnym naczółkiem. Prawdopodobnie jest to najstarszy zachowany wizerunek tego kościoła. 
Początkowo była planowana budowa dwóch wież. Wyżej opisana powstała dopiero w 1760 r., po pożarze spowodowanym przez nieudolny strzał w gołębia ( spłonął kościół, plebania, szkoła część domów i stodół), a w 1829r. częściowo wyburzono jej górną partię, a barokowy hełm zastąpił stożkowaty szpic pokryty cynkową blachą.

W 1863r. Gregor Wolny napisał, że opawicki kościół stoi na otoczonym murem cmentarzu, na którym w 1798r. powstało 14 kaplic Drogi Krzyżowej. W tym samym roku kościół został konsekrowany przez ołomunieckiego biskupa sufragana Karola Gotfryda Rosenthala. Na kościelnej wieży - kontynuuje Wolny - poza gminnym zegarem wiszą 4 dzwony, w tym pogrzebowy, odlane w 1760r. przez W. Strauba w Ołomuńcu.

Rycina Wernera
Kościół w Opawicy wg ryciny F.B. Wernera z XVIII w.

W 1670r. nastąpiło włamanie do zakrystii i kradzież 2 kielichów, dużej lampy, kadzielnicy. W 1787r. nastąpiło ponowne włamanie do kościoła. Łupem złodzieja padły m.in. 4 kielichy. Jednak złodziej pozostawił swoje ślady na śniegu. Okazał się nim być 35 - letni syn kościelnego, a skradzione przedmioty były częściowo uszkodzone. 
W 1863r. kościół posiadał 2 srebrne, pozłacane monstrancje ( z których jedna była prezentem polskiego królewskiego podskarbiego wielkiego, Karola Odrowąża Sedlnickiego na Cholticach - Bilovcu, najwyższego podkomorzego opawskiego), kadzielnicę oraz dzbanek mszalny z filiżanką. W tym samym roku kościół posiadał m. in. następujące fundacje: od 1711r. 300 florenów na wieczne światło od kapucyna hrabiego Franciszka Sedlnickiego, z 1731r. 360 talarów na 5 requiem od hrabiego Leopolda Józefa Karola Sedlnickiego, z 1732r. 400 flor. na msze od miejscowego kupca Franza Schindlera oraz 200 flor. na 6 kazań postnych, z 1734r. 340 flor. od jego żony Elisabeth na msze, z 1760r. 333 tal. na wsparcie 5 ubogich panien od proboszcza Karla Flessela, z 1794r. 500 tal. od hrabiny Elisabeth Sedlnicki na msze i z 1802r. 666 tal. od hrabiny Josephy Sedlnicki na msze i na ubogich.

Wg Hansa Lutscha w 1894r. opawicki kościół był w posiadaniu 3 barokowych kielichów, dwóch z XVII w. (1688r.) i jednego z XVIII w., bogato zdobionej monstrancji z ok. 1785r., wykonanej na wzór monstrancji znajdującej się w drezdeńskim kościele dworskim (wykonawcą był mistrz F.W.), XVIII - wiecznego ornatu z haftem płaskim, ornatu z czerwonego aksamitu z II poł. XVII w., który ze względu na jego wiek i wartość był rzadko używany oraz paramentów z jedwabnej tkaniny, z XVIII w.
Od 29 X 1752r. przy kościele istniało Bractwo św. Różańca dotowane tysiącem florenów przez dyrektora gospodarczego Augusta Liebolda.
Wewnątrz kościoła zachowały się freski Josefa Mathiasa Lassera z Tyrolu, wykonane w 1733r. Poza ołtarzem głównym umieszczono tu 3 ołtarze boczne: Rodziny Chrystusowej z obrazem namalowanym w Opawie, św. Barbary ( z obrazem A. Franka z Ząbkowic Śląskich) i św. Jana Nepomucena ( z obrazem Franka). W 1772r. powstała oryginalna ambona w formie łodzi, za której wykonanie artysta Hartmann z Barda Śląskiego otrzymał 800 florenów. Ten sam rzeźbiarz wykonał ołtarze, oprawę organów i chrzcielnicę. W 1763r. - wg Wolnego - kościół otrzymał organy. Wg Hofrichtera dostarczył je w 1765r. budowniczy organów z Anielskiej Hory za 300 guldenów.

Kościół w Opawicy na pocztówce z okresu międzywojennego (ze zbioru Piotra Zimnego)
Kościół w Opawicy na pocztówce z okresu międzywojennego (ze zbioru Piotra Zimnego)

Pożary dachu kościoła i wilgoć uszkodziły freski. W 1906r. obejrzał je tajny radca rządowy, wspomniany Hans Lutsch z Berlina i stwierdził, że "prace restauracyjne muszą się ograniczyć do usunięcia nowszego malowania oraz naprawy brakujących fragmentów." Brakowało jednak na to środków. Rząd był gotów pokryć 1/3 kosztów (21 tys. marek), lecz parafię nie było stać na partycypowanie w te koszty, a właściciel majątku odmówił pomocy. Dopiero w latach 30. XX w. z inicjatywy proboszcza Juliusa Schneeweissa Ministerstwo Kultury zajęło się tą sprawą i malowidła zostały oczyszczone z kurzu i uzupełnione przez profesora Fey - Lichterfelda.

Kościół w Opawicy przed 1945r
Kościół w Opawicy przed 1945r. (ze zbioru Piotra Zimnego)

Okna kiedyśW 1950r. przeprowadzono gruntowny remont kościelnego dachu. Usunięto zmurszały łupek i zakupiono nowy. Prace przeprowadzili dekarze z Głogówka.
Kolejny remont dachu nastąpił w 1968r. Łupek został zastąpiony eternitem. Prezbiterium pokryto blachą ocynkowaną. Wyremontowano zakrystię, zmienione zostały jej okna i podłoga. W 1972r. pokryto blachą kościelną wieżę, a 31 XII tego samego roku Wojewódzki Wydział ds. Wyznań uroczyście przekazał w budynku Powiatowej Rady Narodowej w Głubczycach prawo własności kościoła, cmentarza i plebanii z ogrodem w Opawicy na ręce proboszcza. Duża stodoła parafialna przy drodze przeszła na własność opawickiej spółdzielni produkcyjnej, przez którą już była używana od lat. 
Okna kościoł kiedyśW 1977r., w lipcu naprawiono bardzo zniszczony zabytkowy mur wokół kościoła, odgrzybiono zakrystię, gdzie wymieniono tynk i położono nową posadzkę i przeprowadzono konserwację wieży. Rok 1978 przyniósł jeszcze większe prace przy świątyni. Rozpoczął się jej kapitalny remont, którego podjęła się firma z Katowic. Parafianie pomagali skuwać tynk i po tej czynności okazało się, że mur jest bardzo popękany. Przy okazji stwierdzono, że pierwotne okna kościoła były wyższe o 2 m od obecnych (poniżej obecnego parapetu). Kościół zaankrowano, wzmocniono mury, wykonano nowe gzymsy, wyrównano ściany, a stare okna zastąpiono nowymi, których ramy ważyły po 500 kg. Prace kontynuowano w roku następnym, również przy wieży i dachu kościoła. 
W 1987r. wykonano nową drogę od rynku do kościoła. 
W 1991r. odrestaurowano ławki kościelne i odnowiono podłogi. W dniach 13 V - 14 VII remontowana była wieża, w której wymieniono na nowe belkowanie i odeskowanie, wieżę pokryto nowa miedzianą blachą, a boczną wieżyczkę - sygnaturkę, blachą ocynkowaną. 2 lata później naprawiony został zegar wieżowy, który był zepsuty od 40 lat.
Podczas powodzi stulecia w 1997r. wylała również miejscowa rzeka Złota Opawa zalewając gospodarstwa w pasie przygranicznym. Wiele osób trzeba było ewakuować. Z powodu obfitych opadów rozsunął się przykościelny mur i część cmentarnego gruntu, odsłaniając ludzkie szczątki. Szybko naprawiono szkody i zakopano szczątki. W kwietniu 1998r. zbito tynk z bramy cmentarza przykościelnego i nałożono nowy. Łuk bramy i furtki wyłożono kamieniami, które polakierowano. Prace te wykonali parafianie.

Prace przy kościele
Prace przy kościele

W czerwcu wyremontowano kaplicę cmentarną. Zamurowano jedno okno, drugie wymieniono na nowe, wstawiono nowe drzwi, ściany wyłożono plastikowymi panelami, a podłogę kafelkami. 19 VII kaplicę poświęcił ks. dziekan Michał Ślęczek z Głubczyc.

Katarzyna Maler

Wystruj

Charakterystyczną cechą sztuki baroku i rokoka tej części Europy jest wykorzystanie w wystroju wnętrz polichromowanego i złoconego drewna, co odnajdujemy także w kościele w Opawicy. Wnętrze kościoła posiada wystrój rokokowy z 1772r., którego głównym autorem był Józef Hartmann z Nysy.

Wnętrze kościoła
Wnętrze kościoła

Obrazy w ołtarzach zostały namalowane w II poł. XVIII w. przez H. Krause* z Ząbkowic Śląskich. Ołtarz ten ma formę kulisową, co oznacza że składa się z dwóch części : dolnej -wolnostojącej mensy i górnej retabulum, która jest nieco cofnięta do tyłu. Z tyłu ołtarza wmurowana jest marmurowa tablica z chronostychem związanym z konsekracją kościoła i dokumentem z 1790r. dotyczącym konsekracji ołtarza głównego.
Dolna część ołtarza - mensa, posiada ozdobne tabernakulum z krucyfiksem na jego drzwiczkach. Po bokach tabernakulum znajdują się płaskorzeźby: Modlitwa w Ogrójcu i Cierpienie Koronowania. W zwieńczeniu umieszczono rzeźbę Baranka. Po obu stronach tabernakulum znajdują się 3 pary aniołów i 2 relikwiarze w rokajowych ramach
Górna część ołtarza - retabulum ma kształt szerokiej ozdobnej ramy, podwieszonej na ścianie i podtrzymywanej przez 2 pary aniołów. W ramie znajduje się obraz przedstawiający Św. Trójcę, namalowany przez H. Krause z Ząbkowic Śląskich po 1756r.

Ołtarz
Ołtarz główny


Obraz nad ołtarzem przedstawia Trójcę Świętą. Z prawej strony Bóg Ojciec, z lewej Syn Boży u góry w postaci gołębicy Duch Święty. Po obu stronach unoszące się w geście adoracji Anioły.

Po lewej stronie ołtarza znajduje się ołtarzyk chrzcielny. Czara chrzcielnicy ukryta jest w dolnej części ołtarza - w mensie. Górna część- retabulum jest niewysoka i zawiera złocone płaskorzeźby z przedstawieniamiChrztu w Jordanie i Wygnania z Raju. W zwieńczeniu ołtarza znajduje się rzeźba Boga Ojca i putta oraz symbole śmierci i data 1770.
Przykładów takiego rozwiązania chrzcielnicy na terenie Śląska jest bardzo mało.

Rokokowa ambona wykonana przez Józefa Hartmanna z Barda Śląskiego w 1772r. Posiada ona kształt łodzi z postaciami 3 apostołów, którzy wyciągają sieć pełną ryb. Piękna symbolika ambony ilustruje typowe dla ówczesnego czasu pojmowanie nauczania Ewangelii przez duszpasterzy, którzy podobnie jak Chrystus wyruszają na łów. Ambona - Łódź św. Piotra - Łódź Ewangelii, z której wypowiadane przez duszpasterza słowa, przynoszą plon symbolizowany tutaj przez udany połów - pełne sieci ryb - umocnionych w wierze lub nawróconych. Symbolika ta jest aktualna we współczesnych nam czasach, pomimo tendencji zanikania znaczenia i formy ambony w naszych kościołach na rzecz wygodniejszego nagłośnienia elektrycznego. Ponad amboną znajduje się baldachim przypominający rozwinięty żagiel z 3 aniołkami u góry (symbole cnót: wiara, nadzieja i miłość). Przy parapecie schodów umieszczono palmę. Cała ambona jest polichromowana i złocona.

Ambona
Zabytkowa ambona